Pysgodfa Cocos Aber Afon Dyfrdwy: Gorchymyn Rheoleiddio Newydd

Pam ydym yn ystyried gorchymyn rheoleiddio newydd?

Mae’r Gorchymyn Rheoleiddio Pysgodfa Gocos Aber Afon Dyfrdwy presennol yn dod i ben ym mis Mehefin 2028. Mae Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC) ac Awdurdod Pysgodfeydd a Chadwraeth Glannau Gogledd-orllewin Lloegr (NWIFCA) yn cydweithio i ddatblygu gorchymyn newydd i sicrhau y gall y bysgodfa barhau i weithredu mewn ffordd gynaliadwy.

Yr hydref diwethaf, gofynnwyd i randdeiliaid am eu barn gychwynnol ar reoli’r bysgodfa yn y dyfodol. Tynnodd yr ymatebion sylw at sawl thema allweddol:

• Mynediad teg at drwyddedau
• Cyfleoedd i newydd-ddyfodiaid
• Rheoli stociau cocos mewn ffordd gynaliadwy
• Gorfodi a chydymffurfedd effeithiol
• Tryloywder wrth wneud penderfyniadau
• Diogelu treftadaeth ddiwylliannol a gwerth economaidd y bysgodfa

Diben digwyddiadau ymgysylltu mis Awst 2026 yw trafod y materion hyn ymhellach a chasglu adborth manwl cyn datblygu cynigion ymhellach.

Mae’n bwysig nodi nad oes unrhyw benderfyniadau terfynol wedi eu gwneud ar hyn o bryd.

Yr hyn a glywsom y tro diwethaf a’r hyn rydym yn ei ystyried y tro hwn

1. Nifer y trwyddedau

Yr hyn a glywsom

Roedd llawer o ymatebwyr o blaid cynnal pysgodfa reoleiddiedig gyda therfyn ar nifer y trwyddedau er mwyn amddiffyn stociau cocos a chefnogi cynaliadwyedd. Teimlai rhai rhanddeiliaid y dylai nifer y trwyddedau barhau yn debyg i lefelau hanesyddol, tra bod eraill yn awgrymu y dylai nifer y trwyddedau fod yn hyblyg ac adlewyrchu pa mor doreithiog yw’r stoc, a’r amodau amgylcheddol. Pryder cyffredin oedd sicrhau bod nifer y trwyddedau yn parhau ar lefel sy’n caniatáu i bysgotwyr ennill incwm hyfyw.

Tynnodd rhanddeiliaid sylw hefyd at bwysigrwydd creu cyfleoedd i bobl iau a newydd-ddyfodiaid ymuno â’r bysgodfa.

Yr hyn rydym yn ei ystyried

System drwyddedu yn y dyfodol sydd:

• yn parhau i gyfyngu ar nifer y trwyddedau i gefnogi cynaeafu cynaliadwy;
• yn caniatáu i nifer y trwyddedau gael eu hadolygu mewn ymateb i lefelau’r stoc ac amodau amgylcheddol;
• yn darparu cyfleoedd i newydd-ddyfodiaid pan fo amodau’n caniatáu hynny;
• yn cydbwyso cynaliadwyedd amgylcheddol â hyfywedd economaidd a diogelwch.

Hoffem glywed eich barn ar y canlynol

• Faint o drwyddedau a allai fod a pham
• Beth sy’n cyfrif fel pysgodfa hyfyw o ran incwm a chyfle
• Sut y gellid cyflwyno cyfleoedd i newydd-ddyfodiaid
• Sut y gellid cydbwyso nifer y trwyddedau yn erbyn y stociau sydd ar gael

2. Dyrannu trwyddedau

Yr hyn a glywsom

Y system gymeradwyo oedd un o’r materion a drafodwyd amlaf yn yr arolwg. Galwodd llawer o ymatebwyr am fwy o dryloywder a thegwch yn y ffordd y caiff mynediad i’r bysgodfa ei reoli. Roedd cefnogaeth sylweddol hefyd i ddatblygu llwybrau cliriach ar gyfer pobl iau a newydd-ddyfodiaid.

Yr hyn rydym yn ei ystyried

Fel rhan o’r gwaith o ddatblygu gorchymyn rheoleiddio newydd, rydym yn archwilio dewisiadau amgen i’r trefniadau cymeradwyo presennol, gan ddileu’r opsiwn i ddeiliaid trwyddedau enwebu rhywun arall i bysgota ar eu trwydded pan fônt yn absennol.

Gallai dewisiadau amgen posibl gynnwys:

• proses dyrannu trwyddedau gliriach a mwy tryloyw;
• trwyddedau â therfyn amser, na ellir eu hadnewyddu;
• cyfleoedd i newydd-ddyfodiaid ifanc ennill profiad a chael mynediad i’r bysgodfa;
• trefniadau dros dro sy’n dod â deiliad trwydded newydd i mewn pan nad yw deiliad presennol yn gallu ymgymryd â gwaith oherwydd amgylchiadau personol eithriadol.

Hoffem glywed eich barn ar y canlynol

• Sut y gallem benderfynu pwy y dylai gael trwydded
• Sut y gellid darparu cyfleoedd i newydd-ddyfodiaid
• Sut y gellid rheoli absenoldebau dros dro o’r bysgodfa
• A ddylid ystyried profiad, gwybodaeth leol, neu gyfranogiad teuluol, ac os felly, sut y dylid gwneud hynny

3. Rheolaeth gynaliadwy

Yr hyn a glywsom

Roedd rhanddeiliaid yn cefnogi’n gryf cynnal pysgodfa reoleiddiedig a diogelu stociau cocos ac amgylchedd ehangach yr aber. Roedd llawer o ymatebwyr yn cefnogi dulliau rheoli addasol sy’n caniatáu i fesurau rheoli ymateb i asesiadau stoc blynyddol ac amodau amgylcheddol.

Yr hyn rydym yn ei ystyried

Byddai’r gorchymyn rheoleiddio yn y dyfodol yn parhau i wneud y canlynol:

• Defnyddio asesiadau stoc blynyddol i lywio penderfyniadau ynghylch rheoli
• Defnyddio mesurau rheoli addasol pan fo angen
• Diogelu cynefinoedd a rhywogaethau o bwysigrwydd rhyngwladol aber afon Dyfrdwy
• Sicrhau bod cynaeafu yn parhau i fod yn gynaliadwy yn yr hirdymor

Byddai’r gorchymyn rheoleiddio arfaethedig yn gweithredu o fewn fframwaith rheoli ehangach sy’n cydbwyso amcanion amgylcheddol, cymdeithasol ac economaidd.

Hoffem glywed eich barn ar y canlynol

• Sut olwg sydd ar reolaeth gynaliadwy i chi
• Sut y gellid gwella mesurau rheoli
• Beth y gallai fod yn flaenoriaethau allweddol ar gyfer dyfodol y bysgodfa

4. Gorfodi a chyfathrebu

Yr hyn a glywsom

Roedd rhanddeiliaid yn cydnabod pwysigrwydd monitro a gorfodi cydymffurfedd yn effeithiol. Tynnodd y rhai a wnaeth ymateb i’r arolwg sylw at yr angen am orfodi cyson, monitro gwell, a mwy o dryloywder ynghylch penderfyniadau yn ymwneud â rheoli pysgodfeydd. Awgrymodd rhai rhanddeiliaid y dylid defnyddio mwy o dechnoleg i gynnal y broses o fonitro ac adrodd.

Yr hyn rydym yn ei ystyried

Byddai’r gorchymyn rheoleiddio yn y dyfodol yn cael ei reoli ar y cyd gan CNC a NWIFCA trwy drefniant partneriaeth y cytunwyd arno. Rydym yn archwilio cyfleoedd i wneud y canlynol:

• Cryfhau’r cydweithio rhwng CNC a NWIFCA
• Gwella trefniadau monitro ac adrodd
• Cynnal gweithgareddau gorfodi effeithiol
• Gwella cyfathrebu a thryloywder gyda rhanddeiliaid

Hoffem glywed eich barn ar y canlynol

• Gwelliannau y gellid eu gwneud i’r broses o fonitro a gorfodi cydymffurfedd
• Sut y gellid gwella cyfathrebu a thryloywder
• Pa wybodaeth yr hoffech chi ei chael yn fwy rheolaidd

5. Ffioedd trwydded

Yr hyn a glywsom

Roedd rhanddeiliaid yn cydnabod bod pysgodfa a reolir yn dda yn gofyn am fuddsoddiad mewn rheolaeth, asesiadau stoc, gorfodi, a gweinyddu. Tynnodd yr ymatebwyr sylw hefyd at bwysigrwydd sicrhau bod trefniadau codi tâl yn deg ac yn dryloyw.

Yr hyn rydym yn ei ystyried

O dan orchymyn rheoleiddio newydd:

• byddai’r costau sy’n gysylltiedig â datblygu a gweithredu’r gorchymyn newydd yn cael eu hadennill drwy ffioedd trwydded dros gyfnod adennill costau penodol;
• byddai holl gostau blynyddol rheoli’r bysgodfa yn cael eu hadennill drwy ffioedd trwydded.

Yn seiliedig ar amcangyfrifon cyfredol, gallai ffioedd trwydded fod tua £3,500–£4,500 fesul trwydded y tymor, er y bydd hyn yn dibynnu ar nifer y trwyddedau a gyflwynir a’r costau terfynol y mae angen eu hadennill. Mae ffioedd yn debygol o gynyddu dros gyfnod arfaethedig y gorchymyn o 30 mlynedd yn unol â chwyddiant a’r costau cynyddol cysylltiedig i CNC a NWIFCA wrth reoli’r bysgodfa.

Hoffem glywed eich barn ar y canlynol

• Gwybodaeth a fyddai’n helpu i wella eich dealltwriaeth o ffioedd trwydded
• Pa egwyddorion a allai fod yn sail i adennill costau
• Sut y gellid cymhwyso taliadau yn deg ac yn dryloyw

Pam fod eich barn yn bwysig

Darparodd arolwg hydref 2025 adborth cynnar gwerthfawr a nododd ddiddordeb cyffredin cryf mewn cynnal pysgodfa gynaliadwy, sy’n cael ei rheoli’n dda ac sy’n hyfyw yn economaidd.

Mae digwyddiadau ymgysylltu mis Awst eleni yn gyfle i adeiladu ar y gwaith hwnnw ac yn helpu i lunio’r broses o reoli Pysgodfa Gocos Aber Afon Dyfrdwy yn y dyfodol.

Bydd eich adborth yn helpu i lywio cam nesaf datblygu’r Gorchymyn Rheoleiddio Pysgodfa Gocos Aber Afon Dyfrdwy arfaethedig.

Mae’n bwysig nodi nad oes unrhyw benderfyniadau terfynol wedi eu gwneud ar hyn o bryd, a bydd yr holl adborth yn cael ei ystyried yn ofalus.