Prosiect Addasu Arfordirol o'r Borth i Ynyshir

Trosolwg

Beth yw diben y prosiect hwn?

Bydd newid yn yr hinsawdd a chynnydd yn lefel y môr yn cael effaith sylweddol ar lifogydd yng Nghymru yn y dyfodol. Mae'r safonau diogelu a roddir gan seilwaith arfordirol yn lleihau, a rhaid inni ystyried costau a chynaliadwyedd aliniadau a safonau diogelu presennol yn y dyfodol.

Mae Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC) a Chyngor Sir Ceredigion (CSC) wedi ymrwymo i gydweithio i reoli risg llifogydd yn y dyfodol, ac maent yn ceisio datblygu cynllun cynaliadwy sy'n dwyn sylw at ymyriadau y gellid eu cyflawni yn dibynnu ar lefel y cynnydd yn lefel y môr a welir dros 100+ o flynyddoedd.  

Mae Prosiect Addasu Arfordirol Borth i Ynyshir yn dechrau archwilio ystod o opsiynau posib ar gyfer y dyfodol. Rydym yn ceisio ymgysylltu ag aelodau'r gymuned i ddeall eu barn ac i gasglu dirnadaethau ynghylch eu profiadau amrywiol i lywio cynllunio ar gyfer y dyfodol.

Mae'r prosiect hwn yn rhan o Raglen Addasu Arfordirol ehangach CNC, a gynlluniwyd i weithio gydag Awdurdodau Rheoli Risg (megis awdurdodau lleol) wrth gynllunio a chyllido gwydnwch hirdymor mewn ardaloedd sy'n agored i lifogydd a newid arfordirol.

Pwy yw Cyfoeth Naturiol Cymru?

Fel corff mwyaf Cymru a noddir gan Lywodraeth Cymru,rydym yn gweithio dros bobl Cymru, a'n dyletswydd ni yw ceisio rheoli adnoddau naturiol yn gynaliadwy (SMNR). Mae'r egwyddorion arweiniol hyn yn sail i bopeth a wnawn, gan gynnwys sut rydym yn defnyddio ein cysylltiadau ac yn dod â phobl at ei gilydd i greu a chyflawni canlyniadau a rennir ar gyfer natur a'r hinsawdd. Maent yn llywio sut mae ein cydweithwyr yn addasu ac yn ymateb i anghenion amrywiol ein cymunedau a'r amgylchedd, gan gymryd ymagwedd sy'n canolbwyntio ar leoedd wrth wneud ein gwaith, cymhwyso'r egwyddor datblygu cynaliadwy a chyfrannu at y saith nod llesiant a nodir yn Neddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015.

Mae rheoli perygl llifogydd, newid arfordirol ac addasu pobl a natur yn gynaliadwy yn rhannau allweddol o'r ymdrech honno. Rydym hefyd yn rheoli safleoed

Pwy yw Cyngor Sir Ceredigion?

Cyngor Sir Ceredigion yw'r Awdurdod Llifogydd Lleol Arweiniol, ac mae'n gyfrifol am reoli risgiau llifogydd mewndirol ac arfordirol ledled y sir. Yn fewndirol, mae'n goruchwylio llifogydd dŵr wyneb, dŵr daear a chyrsiau dŵr cyffredin. Ar yr arfordir, mae'n helpu i gynnal amddiffynfeydd môr, rheoli erydiad arfordirol a chyflawni cynlluniau amddiffyn mewn partneriaeth â Chyfoeth Naturiol Cymru a Llywodraeth Cymru. Mae'r cyngor hefyd yn datblygu strategaethau risg llifogydd lleol, yn cynorthwyo â draenio cynaliadwy (SuDS) mewn datblygiadau newydd, ac yn cydlynu cynllunio brys ac ymdrechion gwydnwch cymunedol ar gyfer pob math o lifogydd.

Er mwyn helpu i asesu risg llifogydd ac ystyried dulliau rheoli yn y dyfodol, rydym wedi rhannu ardal y prosiect yn bedair adran (A-D). Diffinnir pob adran gan ffin un o'r prif afonydd, (Afon Leri, Afon Cletwr ac Afon Ddu).

Beth yw'r broblem?

Fel llawer o gymunedau arfordirol, mae'r ardal hon yn wynebu'r heriau cyfunol o gynnydd yn lefelau'r môr, stormydd eithafol amlach ac asedau sy'n dirywio o ganlyniad i newid yn yr hinsawdd. Mae'r amodau newidiol hyn yn rhoi pwysau cynyddol ar amddiffynfeydd presennol ac yn cynyddu'r perygl o lifogydd.

Mae rheoli perygl llifogydd i bobl, cartrefi a seilwaith yn flaenoriaeth allweddol i ni sy'n dod yn fwy heriol mewn tirwedd isel gydag amddiffynfeydd sy'n heneiddio, y mae llawer ohonynt wedi dioddef llifogydd yn ystod y blynyddoedd diwethaf.

Ar gyfer ardal prosiect Borth i Ynyshir, mae Llywodraeth Cymru yn rhagweld cynnydd yn lefel y môr o tua un metr dros y 100 mlynedd nesaf, yn seiliedig ar senario RCP8.5 Rhagamcanion Hinsawdd y DU 2018 (a ddatblygwyd fel rhan o Ganolfan Hinsawdd y Swyddfa Dywydd).

Rhennir y mater hwn gan sefydliadau partner, rhanddeiliaid, tirfeddianwyr a'r gymuned leol. Bydd opsiynau cynaliadwy ar gyfer rheoli amddiffynfeydd rhag llifogydd ac addasu i lifogydd yn cael eu datblygu drwy ymgynghori ac yn seiliedig ar dystiolaeth glir a dulliau cynaliadwy o reoli'r her hon.

Er mwyn deall effeithiau cynnydd yn lefel y môr, tywydd sy'n newid, a phatrymau llanw, rydym wedi datblygu model hydrolig ac wedi cynnal amrywiaeth o efelychiadau i gyfrifo graddfa llifogydd presennol ac yn y dyfodol. Rydym wedi gosod senario sylfaenol fel sail i asesu unrhyw newid mewn rheolaeth yn ei erbyn.  Cyfeirir at yr efelychiadau sylfaenol hyn fel y "Senario Busnes Fel Arfer" (BAU) sy'n tybio bod gweithgareddau cynnal a chadw parhaus presennol yn cael eu cynnal tan ddiwedd oes yr asedau llifogydd presennol, ac na chyflawnir unrhyw ddulliau rheoli risg llifogydd pellach wedi hynny.

Mae'r Senario Busnes Fel Arfer wedi'i asesu dros bedwar cyfnod (blynyddoedd 2025-2029, 2030-2054, 2055-2074, 2075-2125).

Mae ein hasesiadau'n dangos y rhagwelir y bydd nifer o asedau rheoli risg llifogydd presennol yn torri'n amlach dros y 100 mlynedd nesaf.

Mae ein hefelychiadau model (gweler y ffigur isod) hefyd yn dangos, oherwydd y lefelau tir isel, y byddai rhan helaeth o ardal y prosiect yn dioddef llifogydd llanw ac afonydd (afonydd yn gorlifo eu glannau) yn ystod senario storm 1 mewn 2 flynedd (50% AEP) erbyn 2125. Disgwylir i ehangder llifogydd gynyddu'n raddol rhwng heddiw a'r flwyddyn 2125.

Mae'r ffigur uchod yn cynnig dealltwriaeth ddefnyddiol o risg llifogydd, sef maint yr her yn y dyfodol.  Byddwn yn defnyddio hyn i ddatblygu opsiynau a dulliau rheoli risg llifogydd i gynorthwyo cymunedau yn y dyfodol.

Senario model arall sydd wedi'i asesu yw llanw Penllanw Cymedrig y Gorllanw heb amddiffyniad yn y presennol, a 2122.

Mae'r senario hwn yn tybio y bydd yr asedau llifogydd lleol (glannau afonydd llanwol a morydau, ac eithrio'r ffrynt arfordirol) yn cael eu tynnu. Er mai senario damcaniaethol yw hwn (gan fod y cyrsiau dŵr a'r aber yn cael eu hamddiffyn ar hyn o bryd), mae'n dangos effaith gwaredu amddiffynfeydd ar raddfa llifogydd posib yn y dyfodol.

Sut ydym yn ceisio mynd i'r afael â'r broblem?

I ymateb i'r her hon, mae CNC a CSC yn ceisio cynhyrchu "Cynllun Rheoli Addasol".  Mae hwn yn gynllun sy'n cynnig map ffordd â nifer o ymyriadau yn dibynnu ar lefel y cynnydd yn lefel y môr a welir a lefel yr amddiffyniad a ddarperir gan asedau.  Bydd y dilyniant o opsiynau dros y 100 mlynedd nesaf yn cael ei weithredu yn seiliedig ar lefelau'r môr a arsylwir a darperir amddiffyniad gan asedau a elwir yn 'llwybrau addasol'.

Yn hytrach nag ymrwymo i un datrysiad sefydlog, mae llwybr addasol yn nodi pwyntiau penderfynu, a gânt eu sbarduno'n aml gan ffactorau megis arsylwi lefelau'r môr yn codi neu amlder llifogydd cynyddol. Mae'r pwyntiau penderfynu hyn yn caniatáu inni wneud penderfyniadau mwy gwybodus yn seiliedig ar ddata a arsylwyd yn hytrach na data a ragfynegwyd. Bydd hyn yn creu strategaeth hirdymor hyblyg sy'n caniatáu amseru buddsoddiadau yn briodol, ac yn sicrhau y gall y prosiect ymateb i ansicrwydd yn y dyfodol. Bydd y Cynllun Rheoli Addasol hwn yn cael ei ddatblygu drwy gydweithio rhwng Cyngor Sir Ceredigion, Cyfoeth Naturiol Cymru, a rhanddeiliaid lleol a chenedlaethol megis rhai yn y sector dŵr a thrafnidiaeth.

Fel rhan o'r prosiect hwn, byddwn yn ystyried cyfleoedd i leihau'r effaith ac addasu orau i'r risg cynyddol o lifogydd i'r dirwedd unigryw ac arbennig hon e.e. Cors Fochno, Gwarchodfa Natur Ynyshir, Twyni Ynyslas. Byddwn yn archwilio manteision ehangach amwynderau, y traeth, twristiaeth a'r dirwedd weledol, yn ogystal ag ecoleg leol.

Mae ystod eang o ddulliau rheoli addasu awgrymedig yn cael eu datblygu ar hyn o bryd – bydd manylion y dulliau cyffredinol hyn yn cael eu rhannu fel rhan o Ymgynghoriad Cyhoeddus yng ngwanwyn 2026.

Wrth i ni ddatblygu'r Cynllun Rheoli Addasol hwn, mae Cyfoeth Naturiol Cymru a Chyngor Sir Caergaint yn parhau â'n gwaith rheoli llifogydd, rhybuddio am lifogydd a chynnal a chadw arferol ar gyfer yr arfordir (CSC) a'r tir mewndirol (CNC).

Byddwn yn diweddaru'r dudalen hon â gwybodaeth newydd wrth i'r prosiect fynd rhagddo, a gallwch weld deunyddiau blaenorol ar waelod y dudalen hon.

Amcanion y Prosiect

Mae amcanion y prosiect wedi'u crynhoi uchod.

Camau'r Prosiect

Bydd y prosiect hwn yn gwerthuso opsiynau rheoli risg llifogydd yn unol â Llyfr Gwyrdd Trysorlys EF. Mae'r canllaw hwn yn diffinio'r broses o ddrafftio, datblygu ac asesu opsiynau, gan gyrraedd opsiwn a ffafrir yn y pen draw (neu lwybr addasol ar gyfer y prosiect hwn). Mae'r broses wedi'i rhannu'n nifer o gamau, sy'n cynnwys:

• Drafftio rhestr hir o opsiynau (a sicrhau nad oes unrhyw opsiwn wedi'i eithrio)
• Mireinio'r rhestr hir o opsiynau i restr fer o opsiynau (ar ôl diystyru opsiynau na ellir bwrw ymlaen â hwy yn ymarferol )
• Cynnal asesiadau manwl i nodi'r opsiwn a ffafrir.

Rydym am ddatblygu'r prosiect hwn ochr yn ochr â'r cymunedau yr effeithir arnynt a rhanddeiliaid perthnasol yn ystod pob cam o'r prosiect. Bydd nifer o rowndiau o ymgynghori cyhoeddus i sicrhau bod profiadau go iawn y gymuned yn llywio'r strategaethau.