Cloddfa Pandora - Rheoli Halogiad Cloddfa: Ymgynghoriad ar Opsiynau (Rhestr fer)

Closed 15 Nov 2021

Opened 29 Oct 2021

Overview

Mae CNC yn cynnal arfarniad o opsiynau rheoli dŵr wyneb er mwyn lleddfu'r halogiad sy'n gysylltiedig â Chloddfa Pandora. Mae'r prosiect hwn yn rhan o ymgyrch i wella ansawdd dŵr afonydd a dalgylchoedd o dan y Gyfarwyddeb Fframwaith Dŵr (WFD). Rydym ar hyn o bryd yn ystyried gwahanol opsiynau.

Fel rhan o'r broses hon, mae ein hymgynghoriaeth peirianyddol ac amgylcheddol Binnies LTD, wedi ymgynghori â rhanddeiliaid ar ran CNC i gael adborth ar 'restr hir' bosibl o opsiynau. Mae'r adborth hwn bellach wedi llywio detholiad rhestr fer o opsiynau a bydd yn llywio dyluniad unrhyw ymyriadau rheoli dŵr wyneb pellach a gytunwyd arnynt yng Nghloddfa Pandora. Cyflwynir y rhestr fer o opsiynau yma, ynghyd â chrynodeb o pam fod y rhestr fer hon wedi'i dewis.

Cefndir:
Roedd Cloddfa Pandora yn gloddfa sinc a phlwm gweithredol o'r 1840au tan 1920. Gellir gweld rhywfaint o'i hetifeddiaeth ar y wyneb, yn fwyaf nodedig y tomenni rwbel (y tomenni mawr o gerrig ger Caban Pandora a'r pridd du i'r de o'r ffordd a elwir yn ardal 'llawr trin') a gweddillion hen adeiladau cloddio. O dan yr arwyneb, mae gweithfeydd tanddaearol yn dal ar agor yn bennaf, mae unrhyw ddŵr sy'n llifo i mewn i'r gloddfa yn llifo allan o'r geuffordd bontiff ger Llyn Geirionydd.

Lleoliad y Safle:
Mae Cloddfa Pandora i'r de ddwyrain o Lyn Geirionydd, ger Trefriw, ym Mharc Cenedlaethol Eryri.

Treftadaeth ac Ecoleg Mwyngloddio:
Mae Cloddfa Pandora wedi'i lleoli mewn ardal o sensitifrwydd uchel o ran archeolegol ac ecoleg. Mae llawer o nodweddion o ddiddordeb archeolegol ac ecolegol yn bodoli ledled y safle sy'n ymwneud â'r gloddfa a'i thomenni rwbel cysylltiedig. Mae'r rhain yn cynnwys nodweddion ecolegol o ddiddordeb o fewn Ardaloedd Cadwraeth Arbennig  Mwyngloddiau Fforest Gwydir , Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig (SoDdGA) Cronfeydd Dŵr Pandora a SoDdGA  Mwyngloddiau a Chreigiau Gwydyr . Yn benodol, mae nifer o blanhigion prin yn bresennol sy'n tyfu'n aml ar y tomenni rwbel sy'n gyfoethog mewn metel, yn enwedig cennau a bryoffytau sy'n ffurfio cynefin 'Glaswelltir Calaminaraidd' sy'n tyfu ar domenni rwbel y 'llawr trin' agored (ardal ddeheuol y gloddfa lle proseswyd cerrig).

Cynhaliwyd Asesiad Ecolegol, Asesiad Archeolegol/Cadwraeth ac Ymchwiliad Tir Geodechnegol o'r safle. Mae manylion y rhain ar gael ar gais.

Sbardun Adfer:
Mae dŵr yn llifo drwy'r siafftiau amrywiol ac yn golchi drwy'r tomenni rwbel. Mae'r gloddfa a thomenni rwbel yn parhau i gynnwys plwm a sinc, er bod y gwaith cloddio wedi dod i ben ers tro. Mae dŵr sy'n gadael y gloddfa, neu sy'n pasio drwy domenni rwbel, yn cael ei halogi gyda phlwm a sinc ar lefelau sy'n niweidiol i'r amgylchedd cyn llifo i mewn i Lyn Geirionydd ac i'r rhwydwaith afon i lawr yr afon (afon Crafnant ac afon Conwy). Mae'r lefelau uwch o fetelau yn cyfrannu at afon Crafnant yn cael ei dosbarthu o dan y WFD fel 'ansawdd cymedrol'.

Yn ychwanegol at hyn, gall llif uchel o ddŵr drwy'r gloddfa arwain at ddymchweliadau lleol o fewn y gloddfa. Byddai hyn yn arwain at bwysau yn cynyddu nes bod rhwystr yn cael ei oresgyn yn sydyn, gan ryddhau cyfaint uchel o halogiad i'r rhwydwaith dŵr, a gyfeirir ato fel 'chwythiad cloddfa' a fydd yn achosi problemau amgylcheddol sylweddol i lawr yr afon.

Bydd y cynllun arfaethedig yn edrych ar opsiynau amrywiol i reoli'r dŵr wyneb ar draws y safle i geisio lleihau faint o ddŵr sy'n llifo i mewn i'r gloddfa ac sy'n llifo drwy'r tomenni rwbel. Bydd hyn yn helpu i leihau faint o halogiad plwm a sinc sy'n golchi i mewn i Lyn Geirionydd a bydd yn gwella ansawdd y dŵr yn afon Crafnant ac afon Conwy i lawr yr afon. Bydd hefyd yn gam cyntaf i leihau'r risg o gloddfa yn dioddef 'chwythiad'.

Buddion Rheoli ac Adfer Dŵr Wyneb:

  • Gostyngiad yn faint o ddŵr halogedig a gwaddod halogedig sy'n llifo i mewn i'r llynnoedd a chyrsiau dŵr i lawr yr afon.
  • Bydd cyrff dŵr i lawr yr afon yn fwy tebygol o gyflawni statws ecolegol da o dan y Gyfarwyddeb Fframwaith Dŵr Ewropeaidd (EWFD). Er bod pwysau ar y cyrff dŵr hyn gan ollyngiadau dŵr cloddfeydd eraill, mae'r rhain yn cael eu hystyried ar wahân gan CNC ac ar y cyd gallant wella ansawdd dŵr i lawr yr afon.
  • Mae potensial i ddatblygu adnodd addysgol ar y safle yn unol â Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol. Er enghraifft, byrddau gwybodaeth o fewn ardal maes parcio Llyn Geirionydd, yn egluro'r adferiad a'r rheoli safle parhaus, y dirwedd cadwraeth cloddio ac archaeoleg, ecoleg a bioamrywiaeth.
  • Potensial ar gyfer buddion llesiant ychwanegol ar ffurf gwelliannau mynediad, gan gynnwys darparu ramp newydd i gael mynediad at y dŵr yn Llyn Geirionydd.

Ystyried yr opsiynau:
Mae canlyniadau astudiaethau diweddar wedi cael eu hintegreiddio i'r arfarniad opsiynau mewn dull cyfannol i ddiogelu nodweddion sensitif. Caiff y cynllun hefyd ei fireinio yn dilyn ymchwiliad geoamgylcheddol i'r safle a bydd yn ystyried yr adborth a dderbyniwyd fel rhan o'r ymgynghoriad hwn.

Gan ystyried cymhlethdod y safle, mae'n debygol na fydd ymyrraeth peirianneg unigol yn addas ar draws yr ardal a bydd angen cyfuniad o ymyriadau.

Cynhaliwyd gweithdy opsiynau rhestr hir gan Binnies a CNC ym mis Awst 2021 i adolygu ymyriadau posibl ac i gael rhestr fer weithredol o ymyriadau i ffurfio strategaeth ragarweiniol ar gyfer safle Pandora.

Ceir manylion y rhestr fer bresennol o opsiynau, sy'n cynnwys chwe opsiwn neu gyfuniadau ohonynt, yn Ffigur 1 (isod, a gellir ei lawrlwytho trwy ddefnyddio'r saethau) ac wedi'i disgrifio isod. Ceir brasluniau o opsiynau pellach sy'n rhoi manylion yr opsiynau ar y rhestr fer sy'n cael eu datblygu ar y tudalennau a ganlyn. Disgrifir isod y rhesymau dros ddiystyru opsiynau eraill o'r rhestr fer sydd i'w datblygu.

Your browser does not support inline PDF viewing. Please download the PDF.

  • Opsiwn 1 - Gwneud dim – Rydym bob tro yn ystyried yr opsiwn o beidio ag ymyrryd o gwbl fel cymhariaeth i'r opsiynau eraill. Cytunir nad yw hyn yn dderbyniol. Fodd bynnag, dylid cadw'r opsiwn fel sylfaen i gymharu opsiynau eraill yn ei erbyn.
     
  • Opsiwn 2 – Leinio'r sianeli sy'n bodoli eisoes sy'n rhyngweithio â thomen rwbel y 'llawr trin' i atal dŵr rhag cael ei halogi drwy gyswllt â rwbel ac atal rwbel halogedig rhag cael ei olchi i lawr yr afon. Opsiwn ar y rhestr fer fel potensial i ychwanegu gwerth os caiff ei weithredu'n effeithiol. Bydd angen cadarnhau ehangder y leinio sianeli, mae'r braslun yn dangos y ddealltwriaeth gyfredol.
     
  • Opsiwn 3 – Cwlferu'r llif o ardal pwll blaenorol i'r dwyrain o'r ardal 'llawr trin' o dan y ffordd. Gwelliannau i'r ffos ochr y ffordd gan ddefnyddio ffos newydd y cyngor a chreu ffos newydd lle bo angen. Yn ganlyniad tebyg i opsiwn 2, gan atal halogiad dŵr mewn cysylltiad â rwbel a lleihau erydiad rwbel sy'n golchi i mewn i gyrsiau dŵr i lawr yr afon. Yn yr un modd ag opsiwn 2, wedi ei roi ar y rhestr fer. Edrych ar y ffordd orau o fynd i'r afael â'r opsiwn.
     
  • Opsiwn 4 – Gosod system gorchuddio dros domenni rwbel y 'llawr trin' (e.e. cap bentonit gyda system gorchuddio â phridd). Fodd bynnag, gallai hyn gael effaith niweidiol ar gadwraeth ac ecoleg yr ardal hon o domenni rwbel. Opsiwn wedi'i ddiystyru gan y byddai'n dinistrio'r fflora prin. Yr adborth cyffredinol oedd nad oedd neb o blaid gorchuddio'r tomenni.
     
  • Opsiwn 5 – Capio'r Siafft Fawr – Cap concrit ar ben y garreg, gyda growtio ar yr ochr yn ôl yr angen i wneud sêl hydreiddedd isel. Wedi'i ail-lenwi â phriddoedd naturiol i lefel y tir. Atal dŵr rhag llifo i mewn i system y gloddfa ar y pwynt hwn ac yn gwella diogelwch yr ardal. Opsiwn wedi'i ddiystyru. Fodd bynnag, mae'r opsiwn yn sgorio'n uchel ym mhroses sgorio'r arfarniad. Ffefrir opsiynau sy'n dargyfeirio dŵr, ond os nad yw'r rhain yn ymarferol, yna gall capio'r siafft ddod yn opsiwn ar y rhestr fer ar gyfer ystyriaeth bellach.
     
  • Opsiwn 6 – Dargyfeirio dŵr o'r siafft fawr drwy ailsiapio'r tir yn lleol a ffurfio sianel i ffwrdd o'r siafft. Bydd hyn yn atal/lleihau y dŵr yn sylweddol, hynny yw y dŵr sy'n llifo i mewn i system y gloddfa ar y pwynt hwn. – Opsiwn wedi'i roi ar y rhestr fer. Wrthi'n archwilio llwybrau dargyfeirio mewn mwy o fanylder. Ffefrir yr opsiwn hwn i opsiwn (5) gan yr ystyrir iddo fod yn her beirianyddol symlach gyda chostau llai a llai o garbon gyda'r un buddion.
     
  • Opsiwn 7 – Pibellu'r dŵr drwodd o'r domen ddwyreiniol i lawr drwy'r safle i osgoi tomenni rwbel y gloddfa a Chaban Pandora. Bydd hyn yn atal y dŵr rhag rhyngweithio ag unrhyw rwbel y gloddfa a rhag llifo i mewn i siafftiau'r gloddfa. Opsiwn wedi'i roi ar y rhestr fer. Yn gyffredinol, dyma'r ffordd hawsaf o gadw dŵr rhag rwbel y gloddfa a siafftiau'r gloddfa. Gellid o bosibl ei gyfuno â chynllun hydrodrydanol, a fyddai mewn egwyddor yn bodloni amcanion Llywodraeth Cymru, ond cydnabyddir y gall y broses o gael cydsyniad fod yn anodd ac yn hir weithiau. Gellid gosod sgil-lif 'gwag' i wasanaethu cynllun hydrodrydanol yn y dyfodol.
     
  • Opsiwn 8 – Dargyfeirio'r llif fel bod dŵr o uwch i fyny yn y dalgylch yn rhedeg i'r gogledd o safle cloddio Pandora. Byddai'n atal y dŵr rhag llifo i mewn i'r ardal gloddio. Byddai angen rhywfaint o ailbroffilio o'r llethrau i sicrhau bod y dŵr yn llifo i'r cyfeiriad a ddymunir. Byddai'r opsiwn hwn yn gofyn am adfer y gronfa ddŵr sy'n segur ar hyn o bryd. Opsiwn wedi'i ddiystyru.  Nid yw'n darparu cost/budd da gan y byddai'r gronfa ddŵr yn cael ei llenwi yn sydyn os byddai unrhyw law. Heb yr elfen storio yn y gronfa ddŵr, mae yna lwybrau gwyro mwy ffafriol ar gyfer y dŵr yn hytrach na'r tro hwy a ffurfir gan yr opsiwn hwn. Ni chafodd yr opsiwn hwn ei gefnogi'n gyffredinol gan y rhanddeiliaid yr ymgysylltwyd â nhw.
     
  • Opsiwn 9 – Sianelu'r dŵr o Gronfeydd Dŵr Pandora drwy sianel wedi'i pheiriannu gyda thwnnel neu biblinell yn ôl y gofyn. Byddai hyn yn dargyfeirio'r prif gyflenwad o ddŵr i ffwrdd o'r ardal gloddio ac i ffwrdd o'r halogiad. Opsiwn wedi'i roi ar y rhestr fer. Mae'r opsiwn dargyfeirio hwn yn dilyn y dopograffeg a chyrsiau dŵr presennol yn agos iawn. Gellid bod angen rhai adrannau cwlfer/sianeli/pibellau i gynnal mynediad presennol, ond yn bennaf mewn sianel agored yn dilyn cyrsiau dŵr a ffosydd sy'n bodoli eisoes. Mae hwn yn opsiwn deniadol gyda'r budd o symud dŵr i ffwrdd o rwbel y gloddfa, siafft fawr ac eiddo.
     
  • Opsiwn 10 – Ail-wlychu ardaloedd ucheldirol drwy dagu nentydd â malurion coed. Bydd hyn yn cynyddu cyfraddau cadw dŵr yn uwch i fyny'r dalgylch ac yn lleihau dŵr ffo wyneb drwy gynyddu ymdreiddiad i bridd a dŵr daear. Gallai'r opsiwn hwn weithredu fel mesur lliniaru llifogydd a sinc carbon tra'n cynyddu bioamrywiaeth yr ardal. Opsiwn wedi'i ddiystyru.  Gofod cyfyngedig ar y safle i weithredu hyn, wedi'i gyfuno â'r risg y bydd ymdreiddiad pellach yn arwain at fwy o ddŵr yn llifo i mewn i'r gloddfa. Cytunwyd na fyddai'r dull hwn yn gweithio ac y gallai gael effaith negyddol ar y dalgylch.
     
  • Opsiwn 11 – Ailosod ffrydiau hanesyddol sy'n rhedeg ar hyd yr ardal i'r de o'r ardal gloddio. Mae'r opsiwn hwn yn debyg mewn egwyddor i opsiwn 7, ond mae'n cludo dŵr mewn cyfeiriad gwahanol gan lifo i mewn i Lyn Geirionydd o'r de-orllewin. Opsiwn wedi'i ddiystyru.  Adolygwyd gwybodaeth ychwanegol sy'n dangos nad yw'r llinell mae'r opsiwn hwn yn ei dilyn yn ffrwd hanesyddol, ond yn rheilffordd a ddefnyddiwyd i gludo deunydd i ardal y llawr trin yn hytrach. O'r herwydd, nid oes ffrwd i'w hadfer. Nid yw'r dopograffeg yn ffafrio yr opsiwn hwn dros yr opsiynau gwyro eraill.
     
  • Opsiwn 12 – Dargyfeirio'r dŵr wrth iddo gyrraedd pwynt dwyreiniol safle'r gloddfa i lawr drwy dopograffeg i'r gogledd-orllewin o safle'r gloddfa. Mae'n osgoi tomen rwbel y gloddfa a Chaban Pandora. Opsiwn wedi'i ddiystyru.  Ystyriwyd i'r opsiwn hwn fod yn anaddas o ganlyniad i'r potensial i gynyddu perygl llifogydd mewn eiddo i lawr yr afon – ystyriwyd bod opsiynau eraill i ddargyfeirio dŵr yn darparu'r un buddion heb y cynnydd mewn perygl llifogydd.

* Ceir dogfennau'n ymwneud â'r Ymgynghoriad Rhestr Hir isod. 

Why your views matter

Defnyddiwyd cam cyntaf yr ymgynghoriad er mwyn dethol yr opsiynau 'rhestr fer' fel a ddisgrifir uchod. Rydym yn awr yn gofyn am farn rhan-ddeiliaid am yr opsiynau hynny, a chroesewir unrhyw adborth

Bydd y canfyddiadau'n cael eu defnyddio i ddewis opsiwn a ffefrir, ac i helpu gyda dyluniad unrhyw ymyrriadau o ran rheoli dŵr wyneb yng Nghloddfa Pandora.

Mae'r cyfnod ymateb i adborth ar agor am bythefnos tan 12 Tachwedd 2021. Ni allwn warantu y bydd ymatebion a dderbynnir ar ôl y dyddiad hwn yn cael eu hymgorffori yn y cam nesaf o ystyried opsiynau a dewis dyluniad terfynol, er y gwneir pob ymdrech i wneud hynny.

 

 

 

 

Areas

  • Trefriw

Audiences

  • Cymraeg
  • citizens

Interests

  • WFD